gastroskopia

Gastroskopia, znana także jako panendoskopia lub gastroduodenoskopia,

to procedura diagnostyczna, która pozwala na szczegółową ocenę górnej części przewodu pokarmowego, obejmującego przełyk, żołądek oraz początkowy fragment dwunastnicy. Badanie to umożliwia zarówno analizę morfologii poszczególnych części przewodu pokarmowego, jak i pobieranie próbek do diagnozowania zakażeń bakterią Helicobacter pylori oraz do badań histopatologicznych.

Podczas gastroskopii możliwe jest również przeprowadzanie zabiegów terapeutycznych, takich jak usuwanie polipów, ciał obcych czy tamowanie krwawienia. Większość tych procedur realizowana jest w warunkach szpitalnych ze względu na wysokie ryzyko powikłań oraz konieczność ich natychmiastowego leczenia.

Wskazania do przeprowadzenia gastroskopii

Zakres wskazań do gastroskopii jest znaczny. Powinno się ją wykonać u osób powyżej 45. roku życia z dolegliwościami brzusznymi oraz u młodszych pacjentów, gdy zachodzi potrzeba potwierdzenia diagnozy, różnicowania, a zwłaszcza w przypadkach wystąpienia objawów alarmowych, takich jak:

wymioty o wyglądzie fusowatym lub krwawym.
spadek masy ciała,
trudności w połykaniu,
niedokrwistość.

Gastroskopia diagnostyczna jest najczęściej wykonywana w następujących sytuacjach:

w przypadku wystąpienia objawów dyspeptycznych (np. ból brzucha, odbijanie, wzdęcia, zgaga),
podejrzenia choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy,
podejrzenia nowotworu na podstawie objawów ogólnych,
dysfagia - problemy z przełykaniem,
podejrzenia lub obecności krwawienia z przewodu pokarmowego,
podejrzenia uszkodzeń błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów długotrwale stosujących niesteroidowe leki przeciwzapalne,
jako badanie przesiewowe lub kontrolne u osób z wyższym ryzykiem rozwoju nowotworu (np. pacjenci z przewlekłą chorobą refluksową przełyku, z przełykiem Barretta, z anemią złośliwą w przebiegu zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, po resekcji żołądka).

Przeciwwskazania do wykonania gastroskopii:

gdy pacjent nie jest w stanie współpracować,

gdy ryzyko dla zdrowia lub życia pacjenta przewyższa potencjalne korzyści z badania,
w przypadku pacjenta z ostrą lub ciężką przewlekłą niewydolnością krążenia, ostrym zespołem wieńcowym, świeżym zawałem serca, ostrą lub ciężką przewlekłą niewydolnością oddechową, z wyjątkiem sytuacji, w których badanie może uratować życie pacjenta (np. zabiegi terapeutyczne),
gdy pacjent zjadł posiłek,
w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia perforacji przewodu pokarmowego.

Jak przebiega badanie gastroskopowe?

Badanie polega na wprowadzeniu giętkiego endoskopu przez usta do przełyku, żołądka i dwunastnicy w celu oceny tych obszarów przewodu pokarmowego.

Gastroskopia może być przeprowadzana zarówno w znieczuleniu miejscowym gardła 10% roztworem lidokainy, jak i w krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym (analgosedacji) pod bezpośrednim nadzorem anestezjologa oraz pielęgniarki anestezjologicznej.

Przed badaniem należy usunąć wszystkie ruchome protezy zębowe. Pacjenta układa się na lewym boku, a na dziąsła zakłada się specjalny ustnik, który chroni sprzęt używany do zabiegu.

Czas trwania badania wynosi około 5-7 minut. Gastroskopia może być nieprzyjemna (nie jest bolesna) z powodu odruchów wymiotnych, które mogą wystąpić podczas badania. Odpowiednie opanowanie tych odruchów można osiągnąć poprzez rozluźnienie mięśni i uspokojenie oddechu – pacjent zostaje o tym poinformowany przed badaniem.

W trakcie badania, w zależności od wskazań i zauważanych zmian, pobierane są próbki do badań w celu wykrycia zakażenia bakterią H. pylori oraz do analizy histopatologicznej. Sam proces pobierania próbek jest bezbolesny i nie powoduje znaczącego dyskomfortu.

Jak się przygotować do badania gastroskopowego?

Przygotowanie do gastroskopii jest bardzo proste.

Polega na zaprzestaniu jedzenia na 8 godzin przed badaniem oraz na piciu płynów na 2 godziny przed badaniem (w dniu badania dozwolone są klarowne płyny, głównie woda i słaba herbata); w szczególnych przypadkach - u pacjentów z podejrzeniem zaburzeń drożności przewodu pokarmowego (np. zwężenie odźwiernika w wyniku choroby wrzodowej, achalazja przełyku) lub problemami z pracą żołądka (gastropareza) czas ten powinien być ustalony indywidualnie z lekarzem.

Osoby przyjmujące acenokumarol lub warfarynę powinny mieć kontrolowany wskaźnik protrombiny tuż przed badaniem - nie wymaga to zmiany dawkowania leku.

Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, takie jak dabigatran, rywaroksaban i apiksaban, powinny zażyć ostatnią dawkę 24 godziny przed badaniem. W przypadku stosowania leków przeciwpłytkowych (np. aspiryna, klopidogrel) nie ma potrzeby zmiany leczenia przed gastroskopią.

Potencjalne powikłania

Gastroskopia jest procedurą bezpieczną, gdy wykonuje ją wykwalifikowany lekarz. Powikłania występują rzadko, ale mogą się zdarzyć. Do najczęstszych należą krwawienie z miejsca biopsji lub usunięcia polipa oraz perforacja przewodu pokarmowego.

Innym powikłaniem mogą być reakcje niepożądane na leki uspokajające oraz infekcje w miejscu wkłucia dożylnego (dotyczy to pacjentów, którzy otrzymują znieczulenie ogólne).

Wczesne rozpoznanie ewentualnych powikłań oraz skontaktowanie się z lekarzem (przeprowadzającym badanie lub dyżurnym w SOR) jest kluczowe, zwłaszcza gdy po badaniu wystąpią trudności w połykaniu, ból w klatce piersiowej, nasilający się ból gardła, ostry ból brzucha, gorączka, dreszcze, a także smoliste lub krwiste stolce.

Zalecenia po badaniu

Przez 1-2 godziny (czas ten ustala się indywidualnie) po badaniu należy unikać picia i jedzenia – jest to związane z użyciem lidokainy do znieczulenia miejscowego – nieprzestrzeganie tej zasady może prowadzić do ryzyka zachłyśnięcia.

Pacjenci po badaniu w znieczuleniu ogólnym:

są monitorowani przez pewien czas po zabiegu (zwykle 1-2 godziny)
przez 24 godziny od badania absolutnie zabrania się prowadzenia pojazdów.
Pacjent może opuścić pracownię diagnostyczną tylko w towarzystwie innej osoby.

Wyniki histopatologiczne można otrzymać około 2-4 tygodnie po badaniu.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia po badaniu, zaleca się kontakt z lekarzem.

dr n. med. Norbert Sławeta